انجمن های بودایی

مدارا، تاریخی مذهبی_ وقتی‌ بودا درگذشت‌، نخستین‌ شورا از انجمن‌ رهروان‌ بودایی‌ تشکیل‌ گردید. تشکیل‌ این‌ انجمن‌ به‌ سال‌ ۴۸۳ ق‌.م‌ در راجگهه‌ بوده‌ است‌. هدف‌ از تشکیل‌ این‌ شورا (مانند ۳ شورای‌ بعد از آن‌)، گردآوری‌ گفته‌های‌ بودا بوده‌ است‌. در نخستین‌ شورا، رهروان‌ حاضر تصمیم‌ بر آن‌ گرفتند که‌ از آموزه‌های‌ بودایی‌، آیین‌ و روش‌ را معتبر بدانند.

دومین‌ شورا یک‌ قرن‌ پس‌ از مرگ‌ بودا در ویسالی‌ (یا ویشالی‌) تشکیل‌ شد. در چوله‌ وگه‌ چنین‌ آمده‌ است‌ که‌ رهروان‌ سرزمین‌ وَجّی‌  به‌ «ده‌ نکته‌» – که‌ شخصی‌ به‌ نام‌ یَسَه‌  آنها را نادرست‌ و برخلاف‌ قوانین‌ انجمن‌ می‌دانست‌- پرداختند به‌ کوشش‌ یسه‌ و مخالفانش‌ هفتصد رهرو گرد هم‌ آمدند. در این‌ شورا آن‌ ده‌ نکته‌ را مطرود دانستند. این‌ شورا در زمان‌ کالاشوکه‌  شاه‌، تشکیل‌ شده‌ بود. (نگ‌، شومان‌، ۱۳۷۵، ص‌ ۹۱)

سومین‌ شورا همزمان‌ با پادشاهی‌ آشوکا در پاتَلی‌ پُوتَّه‌  برپا شد. در این‌ شورا صد رهرو در ۲۳۶ سال‌ پس‌ از مرگ‌ بودا گرد آمده‌ کانونی‌ از متنهایی‌ را که‌ پیران‌، معتبر می‌دانستند گرد آوردند. این‌ شورا نُه‌ ماه‌ به‌ درازا کشید.
یکی‌ از نتایج‌ برجسته‌ی‌ این‌ شورا همانا روانه‌ کردن‌ گروهی‌ به‌ سیلان‌ بود تا «آیین‌» را بشارت‌ دهند. در میان‌ این‌ گروه‌، مهنده‌ – پسر یا برادر آشوکا- و سَنْگَه‌مِتّا، دخترش‌ نیز بودند. (شومان‌، ۱۳۷۵، ص‌ ۹۲)

 

محل‌ تشکیل‌ چهارمین‌ شورا را برخی‌ جالَنْدَر و برخی‌ کشمیر دانسته‌اند. بنابر نظر یوآن‌ جوانگ‌  – زائر معروف‌ چینی‌- هر روز رهروی‌ برای‌ تعلیم‌ آیین‌ بودا به‌ نزد کنشکه‌ می‌رفت‌. گویا کنشکه‌ پس‌ از چندی‌ دریافت‌ که‌ در این‌ آیین‌ تناقصهایی‌ هست‌. و همین‌ خود سبب‌ تشکیل‌ چهارمین‌ شورا شد، و هم‌ در این‌ شورا بود که‌ میان‌ راه‌ بزرگ‌  (مهایانه‌) و راه‌ کوچک‌ (هینَهْیانَهْ) فرق‌ گذاشته‌ شد. در این‌ شورا سه‌ سبد را معتبر شناختند، و به‌ فرمان‌ کانیشتا پانصد رهرو دانا بر آنها تفسیر نوشتند.
آیین‌ «مهایانه‌» که‌ کیش‌ کهن‌ بودایی‌ را به‌ طرز خاصی‌ تعبیر می‌کرد و تغییراتی‌ چند در آن‌ پدید آورده‌ بود، رفته‌ رفته‌ پیشرفت‌ کرد، نضج‌ گرفت‌ و توسعه‌ یافت‌ و آیین‌ «بودا» را به‌صورت‌ مذهبی‌ عالمگیر درآورد و کیش‌ کهن‌ بودایی‌ که‌ مبنی‌ بر نوشته‌های‌ پالی‌ بود، محدود به‌ سیلان‌ و تایلند و غیره‌ شد و نفوذ خود را در هند به‌ تدریج‌ از دست‌ داد.

سعید صادقی