اهداف تبلیغ فرهنگ جهاد

مدارا، ادیان ابراهیمی_ اهداف تبلیغ فرهنگ جهاد و شهادت

یکی از ضروریات هر نظام فکری، مشخص بودن اهداف آن است. تبیین اهداف از جابجایی نقش‌ها و در هم آمیختگی وظایف جلوگیری می‌کند. اهداف مبلغ به گونه‌ای است که به اکراه مخاطب نینجامد و حق انتخاب را برای او محفوظ بدارد. همچنین اهداف باید متناسب با برنامه‌ریزی بوده و قابل دسترس باشند. با توجه به زمان، اهداف به کوتاه‌مدت، میان‌مدت و درازمدت و بر اساس ارتباط آنها با یکدیگر به متوالی، موازی و ترکیبی دسته‌بندی می‌شوند.

۱. تلاوت

تلاوت از اولین اهداف تبلیغ است. تلاوت، خواندنی است که مخاطب را به واکنش وا می‌دارد و زمینه انتخاب کفر یا ایمان را در او فراهم می‌کند. تلاوت مخصوص کارشناسان دین و مبلغان فقیه است.

۲. تزکیه

تزکیه یعنی پاک‌سازی و افزایش در وجود انسان‌ها و اموال آنها. این هدف مختص به مخاطبان مسلمان نیست، بلکه در همه انسان‌ها قابلیت اجرا دارد؛ زیرا هر انسانی در هر سطحی که باشد نیاز به رستگاری و نجات دارد و با پاکسازی و فزونی نجات می‌یابد.

۳. تعلیم

تعلیم وحیانی زمینه شکوفایی تمام استعدادهای انسان را فراهم می‌کند. گاهی تعلیم قابل یادگیری جایی یاددهی و در جایی یادگرفتن است، و در هر شرایطی نقش مربی و متربی جابجا نمی‌شود. مخاطب باید از تعلیمات خود استفاده کند وگرنه همان تعلیمات زمینه سقوط او را فراهم می‌کند. موضوعات تعالیم وحیانی سه دسته است: ۱. آنچه انسان نمی‌داند؛ ۲. آنچه انسان هرگز نمی‌دانست؛ ۳. آنچه آموختنش هرگز برای انسان ممکن نبود. در یک دسته‌بندی دیگر تعالیم وحیانی به کتاب و حکمت تقسیم می‌شود.

تعلیم راه‌های گوناگونی دارد مانند مراجعه به عالم و متخصص، رعایت تقوا و یا عمل به دانسته‌ها. تعلیم در کنار فوایدی که دارد مانند هدایت‌گری، ممکن است با خطرهایی همراه باشد، یعنی می‌تواند موجب گمراهی اهل فسق و کفر بشود.

۴. رهایی از بندها و سنگینی‌ها

این هدف به معنای رها شدن انسان از اسارت غیرخدا و پرستش طاغوت و برداشتن بارهایی می‌باشد که در دنیا بر دوش خود گذارده است. هر عملی وزنی دارد و هر اعتقادی تعلقی ایجاد می‌کند. عصیان و سرکشی، انسان را اسیر خود می‌کند و گناهان زنجیرهایی هستند که بر دوش انسان سنگینی می‌کنند. رهایی از سنگینی‌ها و بندهای اعمال و اعتقادهای نادرست یکی از اهداف تبلیغ است.

۵. تذکر

تذکر، یادآوری حرکت‌زا است که غفلت را از بین می‌برد و موجب بیداری می‌شود. تذکر در تشخص‌های فردی و جمعی جریان می‌یابد. تذکر، حق مخاطب و وظیفه مبلغ است و برای همه مردم استفاده می‌شود و نیاز نیست ناظر به نتایج باشد. قرآن و سوره‌های آن و نوع چیدمان و نزول آیات آن، با هدف تذکر است. زمینه‌های تذکر در امور مختلفی وجود دارد، از جمله در تفاوت‌های جنسیتی و ترسیم انتخاب‌های بندگان و بیان احکام. در هر حالی می‌توان به تذکر دست یافت؛ در حال ایستاده یا نشسته، تحت فشار و سختی و یا در زمان عصیان و سرکشی.

۶. موعظه

موعظه، پندی با آینده‌نگری و عبرت‌آموزی است که انسان را به خود می‌آورد و مانع غفلت و فراموشی او می‌شود و افق آینده را روشن می‌کند. موعظه تنفر را از بین می‌برد، بر خلاف آنچه در سرزنش اتفاق می‌افتد. موعظه حق مخاطب است، لذا مبلغ باید این حق را ادا کند. خداوند زمینه‌های موعظه در همه اشیا از جمله قرآن قرار داده است. مبلغ هم با سخن و هم با عمل می‌تواند موعظه کند.

۷. اثاره عقول

اثاره عقول، شخم زدن و زیر و رو کردن توانمندی‌های عقل‌های انسان‌ها است. انبیا در ابتدا به اندازه عقول مخاطبان سخن می‌گفتند و در ادامه به اثاره عقول آنها می‌پرداختند و زمینه فزونی عقل آنها را فراهم آورده و شیوه تعقل الهی را بیان می‌کردند.

۸. اقامه حجت

حجت دلیل روشنی برای تصمیم گیری و انتخاب مخاطب است. هیچ مختاری بدون حجت مکلف نمی‌شود و هیچ مکلفی بدون حجت بازخواست نمی‌شود. حجت‌های خداوند در همه زمان‌ها و مکان‌ها در میان خلق زمان خود هستند؛ گاهی به صورت آشکار و گاهی پنهان. دلایل الهی دو نوع هستند: نخست وجود خود انبیا، اوصیا و علما است و دیگری، برخی از مفاهیم و معالمی است که فرستادگان خداوند با آن، حقایق را اثبات می‌کنند.

۹. هم‌نشینی

هم­نشینی، یعنی معاشرت، زندگی کردن، همراهی، با هم بودن و در بین مخاطبان بودن. هم‌نشینی اجرایی بودن برنامه دین را عملاً نشان می‌دهد؛ زیرا مبلغ از جنس خود مردم است و در همان شرایط به دین‌داری می‌پردازد. هم‌نشینی یکی از اهداف دشوار است؛ زیرا همراهی با مخاطبی که در حال رشد است برای مبلغ رشد یافته کاری سخت می‌باشد. هم‌نشینی ممکن است موجب شود مخاطبان توقع همراهی بیشتر از حد متعارف و خواسته‌های نادرستی را از مبلغ داشته باشند که مبلغ باید مواظب این خطر باشد. هم‌نشینی از رشد برخی تصورات اشتباه درباره مبلغ جلوگیری می‌کند زیرا زندگی او را از نزدیک مشاهده می‌کند.

۱۰. اصلاح

اصلاح برای رفع منازعه و درگیری است. اصلاح نباید به گونه‌ای باشد که حرامی را حلال و یا حلالی را حرام کند. از جمله موارد اصلاح عبارتند از: آزاد کردن زندانی‌ها، پیشگیری از خون‌ریزی، دور کردن بدی‌ها و رفع اختلافات خانوادگی. اصلاح هم بین افراد قابل اجراست و هم در بین گروه‌ها، اما افراد و گروه‌های مسلمان اولویت دارند. برخی از موارد اصلاح مانند جهاد یا امر به معروف و نهی از منکر عملی، با دستور حاکم شرع صورت می‌گیرد. از مهم‌ترین گروه‌هایی که باید با هدف اصلاح به تبلیغ آنها پرداخت، کارشناسان دینی و صاحب منصبان حکومتی هستند؛ زیرا تأثیر این دو گروه بر مردم بسیار زیاد است.

علی تجلی