اخلاق دین‌شناسی

«اخلاق دین‌شناسی» کتابی است که به دور از هرگونه فضای ایدئولوژیک و شعاری، یکی از مهم‌‌ترین و سرنوشت-سازترین مباحث حوزه اندیشه در دوران معاصر را به‌طور بسیار دقیق و جدّی به شیوه‌‌ای کاملاً علمی و آکادمیک و در سنت فلسفه تحلیلی وا‌‌می‌‌کاود.
ازآنجایی‌که این اثر محصول چند دهه کار و پژوهش نویسنده دانشمند خود در دانش‌‌های فقه، اصول فقه، کلام، فلسفه دین و به‌ویژه فلسفه اخلاق است، بسیار قوی و پخته و بدون هرگونه پیچیدگی و ابهام قلمی نگارش یافته است. با چنین مایه‌‌ای به نظر می‌‌رسد کسانی توان درک کامل آن را دارند که در یک کلام هم در مباحث جدید و هم در مباحث سنتی دستی داشته باشند. امّا -چنانکه افتد و دانی- آشنایان با مباحث سنتی به مباحث جدید بی‌‌توجه‌‌اند و آشنایان به مباحث جدید از مباحث سنتی غافل‌‌اند.
خلاصه کتاب در یک کلام این است که اگر متدولوژی استنباط دین به‌طور اعم و گزاره‌‌های فقهی به‌طور اخص، عقیم، معیوب و ناقص باشد، هرقدر هم که متخصصان و فقیهان، ممحّض در آن متدولوژی و دارای ملکه اجتهاد و تجربه کار با آن باشند، فرقی نمی‌‌کند و خروجی چنین اجتهادی به هیچ‌وجه قابل استناد به شارع نیست.
مدّعای کتاب اخلاق دین‌‌شناسی این است که روش‌‌شناسی استنباط احکام دینی و دستگاه اجتهاد موجود در دست فقیهان معیوب و ناقص است و نیازمند بازاندیشی، اصلاح، ترمیم، بازسازی و بازتولید. به این مدّعا می‌‌توان از زاویه‌‌های مختلفی پرداخت. این اثر، از منظر فلسفه اخلاق و معرفت‌‌شناسی آن را کاویده و مدلّل کرده است. اخلاق دین‌‌شناسی دومین کتاب منتشرشده از سه‌‌گانه‌‌ای از مؤلف است که همدیگر را تکمیل می‌‌کنند. اولین کتاب با عنوان «دین در ترازوی اخلاق» پیشتر منتشرشده بود و سومین کتاب؛ «اخلاق دین‌داری» هنوز به طبع نرسیده است.
در کتاب دین در ترازوی اخلاق، همه انواع وابستگی اخلاق به دین نفی‌شده و استدلال شده است که در مقام «ثبوت و وجود‌‌شناسی»، خدای اخلاق بر خدای شارع یا خدای فقه تقدم دارد و بنابراین، احکام فقهی در مقام ثبوت امکان ندارد که ناقض احکام اخلاقی باشد. در کتاب اخلاق دین‌‌شناسی، همان مبحث ولی این بار در مقام «اثبات و معرفت‌‌شناسی» پیگیری شده و به سود این مدّعا استدلال شده است که در مقام کشف و استنباط، احکام فقهی با توجه به احکام و شهود اخلاقی قابلیت ابطال دارند و بدین‌وسیله سیمای جدیدتر و دقیق‌‌تری از قاعده «ملازمه میان حکم عقل و حکم شرع» ترسیم‌شده است. به این ترتیب، کل فقه موجود در این زمان، باید از این زاویه مورد بازرسی و بازبینی و تجدیدنظر کامل قرار گیرد.

 

مشخصات کتاب:

اخلاق دین شناسی: پژوهشی در مبانی معرفتی و اخلاقی فقه

نویسنده: ابوالقاسم فنایی

قطع کتاب: رقعی

تعداد صفحات: ۶۰۴

چاپ دوم: ۱۳۹۴

✍️ دیدگاه شما 🙏