«جایگاه زبان و زمان مخاطب در رساله های عملیه»

 

مدارا؛ کانون نواندیشی دینی _ گفت وگوی با چند تن از طلاب: در رساله ها به بسیاری از مباحث اخلاقی پرداخته نشده/ رساله ها عملا غیر استفاده هستند/ادبیات سخت رساله ها مانع از رجوع مخاطب به این کتب شده است

 

 

به گزارش شفقنا ،  با پیشرفت علم و تکنولوژی، ضرورت همگام شدن و روزآمدی رساله های عملیه و نیز قابل فهم شدن ادبیات آنها به نحوی که عامه مردم مقصود را دریابند و در گیرودار اصطلاحات فقهی نمانند مساله ای است که این روزها عده ای در مجالس مختلف حتی محافل حوزوی به آن اذعان می کنند و بر تحقق این ضرورت ها تاکید دارند. خبرنگار شفقنا نظر چند تن از روحانیون حوزه علمیه در مورد لزوم توجه به زبان و زمان مخاطب در رساله ها و ضرورت ایجاد تغییراتی در این کتب را پرسیده است که در ادامه می خوانید:

 

امروز در رساله ها جای بحث اعتقادی خالی است

حجت الا سلام شیخ هادی میرعلم رضی از فضلای حوزه علمیه در این خصوص اظهار کرد: معارف و احکام، گاهی جنبه بنیادی دارند و گاهی جنبه کاربردی و برخی احکام نیز ضروری و ثابتند و برخی دیگر به مقتضای زمان و مکان و یا اجتهاد متفاوت هستند.

او با بیان اینکه ما شیعیان قائل به زنده بودن مرجع تقلید هستیم گفت: در هر عصری مرجعی که حاضر است و رساله ای دارد، آن رساله برای زمان حیات آن مرجع است بنابراین امروز رساله هایی که از مراجع عظام موجود است مربوط به همین اعصار است.

این روحانی حوزه علیمه ادامه داد: مسائلی که امروز در رساله ها مطرح شده اینگونه نیست که مورد نیاز امروز نباشد و مسائلی چون نماز، روزه و غیره همیشه مورد نیاز است لذا اصل مسائل همان است که گفته شده، گرچه باید در بعضی موارد با بیانی ساده و سهل تر گفته شود.

میرعلم رضی افزود: در برخی موارد متن رساله به گونه ای است که نیاز به توضیح دارد و باید در حاشیه رساله به آن پرداخته شود و توضیحات بیشتری داده شود تا مخاطبین عام هم آن را بفهمند.

او خاطرنشان کرد: گاهی افراد مطلب را بد می فهمند و بد عمل می کنند که این نیاز است تا مسائل با ادبیات جدید و توضیح بیشتر مطرح شده و به مسائل مستحدثه امروز پاسخ گوید.

این طلبه خارج حوزه علمیه تأکید نمود: بسیاری مسائل در موضوعاتی چون اقتصادی، سیاسی و حتی اخلاقی وجود دارد که در رساله ها بیان نمی شود، گرچه این مسائل در استفتائات ممکن است طرح شود اما در خود رساله به آنها پرداخته نشده است.

میرعلم رضی با بیان اینکه رساله ها باید بر حسب سن افراد متفاوت باشند گفت: این رساله را یک جوان ۲۰ ساله، دانشجو، عموم مردم و حتی فرد کم سواد ممکن است بخواند لذا بهتر است برای همه اقشار رساله مخصوص نوشته و یا همین رساله های موجود با بیانی بهتر، شفاف تر و توضیحاتی بیشتر نوشته شود.

او افزود: در خصوص احکام مربوط به جوانان نیاز است تا به رساله ها بیشتر بپردازند و توضیح دهند مثلا در بحث جنابت به احترام اشاره کردند و رد شدند که شاید این برای نوجوانی که تازه به سن تکلیف رسیده است مبهم باشد.

این روحانی با بیان اینکه یکی از محاسن رساله های گذشته بحث های اعتقادی در آنها بود بیان کرد: امروز جای مباحث اعتقادی در رساله ها خالی است و باید سعی شود بحث اعتقادی هم در حد ضرورت، شفافیت و مبرهن بیان شود چون بخش عمده مشکلات امروز اعتقادی است.

او ابراز کرد: نه تنها در رساله های عملیه بلکه در بخش تفسیر هم  باید برای نوجوانان و جوانان تفسیرهای جداگانه ای نوشته شود.

 

رساله ها عملا بلا استفاده اند و مردم عادی نمی توانند از آنها استفاده کنند

حجت الاسلام محمد رضوانی از طلاب خارج حوزه علمیه نیز در این باره می گوید: نظر شخصی من است که بازنگری در رساله های عملیه باید انجام گیرد.

او عنوان کرد: ظاهرا رساله آیت الله بروجردی مبنا قرار گرفته و بر اساس آن رساله های دیگر نوشته شده است و مراجع بعد، برخی واژه های آن را مطابق با فتوای خود تغییر داده اند.

این طلبه حوزه بیان کرد: زمانیکه ما به  تبلیغ می رویم عملا رساله بلا استفاده است و معمولا از استفتائات استفاده می شود تا خود رساله؛ رساله ها با همین ساختار ی که دارند عملا برای مردم عادی نوشته شده ولی مردم عادی به هیچ وجه نمی توانند استفاده کنند.

او ادامه داد: بعضی مسائل با هم مرتبطند درحالیکه در رساله ها این ارتباط لحاظ نشده است و طلبه هایی که فقه و اصول خواندند می توانند آنها را کنار هم بگذارند ولی افراد عادی نمی توانند.

رضوانی گفت: خیلی مسائل قدیمی است و کاربردی ندارد و مسائل مبتلا به و مورد نیاز مردم به خصوص جوانان در رساله ها به آن گونه ای که باید لحاظ نشده است.

او تصریح کرد: بازنگری رساله های عملیه بر اساس نیازهایی که وجود دارد امری ضروری است و باید متناسب با شرایط روز باشند.

 

نوشتن رساله به زبان و شیوه جدید لازم است

حجت الاسلام مهدی کرباسی نیز از روحانیون حوزه علمیه قم ابراز کرد: بازنگری و تحول در رساله های عملیه  نیاز است ولی نکته ای که وجود دارد این است که این تغییر و تحول کار هرکسی نیست و خود فقها باید انجام دهند.

او افزود: برخی مسائل مربوط به زمان قدیم است و با توجه به شرایط کنونی دیگر مورد نیاز نیست اما اصل مسائل تغییر نمی کند و تنها باید زبان و شیوه نگارش آنها بازنگری شده و تغییر یابد.

این روحانی حوزه علمیه با اشاره به اینکه معمولا مسائلی که محل ابتلا است در رساله ها آورده می شود گفت: بعد از گذر چند دهه نیاز است تا برخی مسائل تغیر یابد و مسائل مبتلابه روز و جدید به جای آن آورده شود.

کرباسی تصریح کرد: به عنوان مثال آیت الله مکارم شیرازی تا حدودی این کار را انجام داده است و رساله ایشان دسته بندی شده و روشی جدید در آن به کار رفته و از اصطلاحات قدیمی که کسی متوجه نمی شود کمتر استفاده شده است.

او اظهار داشت: این نیاز است که رساله از لحاظ زبان به گونه ای باشد که همه آن را وقتی می خوانند متوجه شوند نه اینکه فقط من طلبه آن را بفهمم.

این روحانی تاکید کرد: بازنگری و تغییر و تحول رساله کار هرکسی نیست و خود مرجعی که آن را نوشته باید این کار را انجام دهد چون برخی مسائل نیاز به توضیح بیشتری دارند.

او افزود: گرچه اصل مسائل همان است که وجود دارد و بیان شده اما از آن جایی که باید به مسائل مبتلا به مردم نیز پرداخته و پاسخ داده شود بنابراین نوشتن رساله به زبان و شیوه جدید لازم است.

کرباسی گفت: البته اقداماتی در این زمینه صورت گرفته و رساله و مسائل را به صورت کلاسیک که مورد پسند جوانان و به صورت دسته بندی و نموداری باشد بیان نمودند مثل حجت الا سلام فلاح زاده که این کار را انجام داده است.

 

ادبیات رساله ها باید طوری باشد که فهم آن برای مردم راحت باشد

حجت الاسلام قائدی نیز معتقد است: از اینکه یک سری موضوعات باید تغییر و تحول درون آنها صورت بگیرد حرفی نیست اما اینکه تغییرات چطوری و توسط چه کسانی صورت بگیرد مهم است.

او ابراز کرد: کار مرجع دین این است که مسئله دینی را برای ما تبیین کند و این ما هستیم که خود را با این مسئله تطبیق بدهیم نه اینکه مسئله را عوض کنیم.

این طلبه حوزه علمیه قم تصریح کرد: البته مسائل رساله‌ها باید متناسب با شرایط روز باشند و اصطلاحات باید کاملاً برای مردم تبیین شده و قابل فهم باشد بنابراین در مواردی باید تغییرات صورت بگیرد.

قائدی ادامه داد: این نکته بسیار مهم است که زبان و ادبیات رساله ها به صورت جدید و به روز باشد تا فهم مسئله برای مردم راحت، خفیف و سبک باشد لذا ادبیات و زبان این رساله ها باید به گونه ای باشد که مردم بتوانند با آنها ارتباط برقرار کنند.

 

تغییر در انشا یا ادبیات رساله‌ها لازم است

حجت الاسلام محمد حسین رمضانی هم عنوان کرد: یک رساله عملیه داریم یک استفتائات؛ در حال حاضر حجم استفتائات و سؤالاتی که از یک مرجع تقلید می پرسند و ضبط و چاپ می شود چند برابر رساله عملیه است.

او با این بیانکه اکنون شیوه نگارش رساله ها طبق شیوه رساله آیت الله بروجردی است گفت: تغییر در انشا یا ادبیات رساله‌ها لازم است اما مبنا همان اجتهاد مجتهد است و آن را نمی‌توان تغییر داد.

این طلبه قم افزود: حدود ۵۰ باب فقهی داریم مثل طهارت، صلاه، روزه، ذکات، معاملات و غیره و احساس می کنم استفتائات تا حدودی جبران کننده است و مسائل روز را پاسخ می دهد.

او عنوان کرد: گرچه باید زبان رساله ها مطابق یا زبان فعلی باشد و اصطلاحات توضیح بیشتری داده شود اما کسی هم که به رساله مراجعه می کند بد نیست تا مقداری هم اصطلاحات فقهی را یاد بگیرد و معمولا در آخر رساله ها منظور از بسیاری اصطلاحات چون حد ترخص و غیره آورده شده است.

حجت الاسلام رمضانی گفت: هر روز مسائل و سؤالاتی جدید برای مردم ایجاد می شود که باید به روشنی پاسخ آنها داده شود لذا از این جهت تحول در نگاه فقیهان لازم است.

✍️ دیدگاه شما 🙏