فضیلت رواداری

مفهوم «فضیلت» ممکن است برای بسیاری واژه‌ای کهنه وفرسوده باشد اما به نظر می‌رسد بیش از هر زمان دیگری لازم و ضروری است. آن‌چه که تاریخ تمدن بشر به ما می‌‌آموزد این است جوامعی که از فضیلت دور شده‌اند، بی‌ معنا و مبتذل شده و آنچه که باقی می‌ماند خودخواهی‌ و فردگرایی لذت‌جویانه است.

ولی‌ حس مشترک زندگی جمعی بدون فضیلت امکان پذیر نیست زیرا کیفیت امر با هم زیستن بر پایه کیفیت فضیلت انسان قرار گرفته است. بنابراین فضیلت شاخصی برای کرامت انسانی و شایستگی اوست که سقراط زمانی که به دنبال کشف معنای حقیقت و آزادی بود جویایش بود و ارسطو از آن به عنوان بهترین زندگی‌ که به اعتدال اختصاص یافته است، سخن می‌گفت.

ولی‌ اعتدال در اخلاق و سیاست که ارسطو از آن سخن می‌گوید چیزی نیست جز پرهیز از تعصب وخشونت برخاسته از جهل و نبود رواداری.

دیدگاه معمول این است که رواداری تحمل و پذیرش دیگری است ولی‌ الزاما یک فضیلت نیست. حال اینکه رواداری فضیلتی است در جهت تاکید بر کثرت تفاوت‌ها و حل تعارضآتی که به خشونت می‌‌انجامند.

به همین جهت ایده اصلی رواداری به منزله فضیلت که همان به رسمیت شناختن «دیگری» و «احترام» به شأن انسانی اوست، پیوندی ناگسستنی با اصل خشونت پرهیزی دارد. از این جهت رواداری فضیلتی سیاسی و اجتماعی است. اجتماعی است چون با دیگری و برای دیگری معنا می‌‌یابد و سیاسی است چون اعتدال را وارد فضای عمومی و گستره همگانی می‌کند.

رواداری ھﻤﺎن‌ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ از اﺳﻤﺶ ﺑﺮﻣﯽ‌آﯾﺪ، فضیلتی اﺳﺖ ﻓﺎرغ از اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﯾﻂ، ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﺧﻮاھﯽ و ﯾﮏ ﺳﻮﻧﮕﺮی. ولی‌ رواداری فضیلتی اﺳﺖ ﮐﻪ همدلی را ﭘﺎراداﯾﻢ ﺧﻮد ﻗﺮار داده و اﻓﺮاد را ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ‌ﺷﺎن می‌پذیرد.

فضیلت رواداری، فرآیندی آموختنی

رواداری به منزله خشونت پرهیزی، ذات اصلاح‌پذیری دارد و در چارچوب گفت وگو و صبر فکری و عملی معنا می‌شود. در حقیقت اولویت یافتن فضیلتی چون رواداری در میان افراد ایجاد کننده حس اعتماد، حسن نیت و همبستگی است که به تدریج از درجه خشونت‌ها می‌کاهد.

پرورش فضیلت رواداری، فرآیندی آموختنی است و به وسیله آن جامعه از آسیب‌های سیاسی چرخه خشونت مصونیت پیدا می‌کند. ترویج و ترغیب این فضیلت نقش مهمی‌ در ایجاد همزیستی‌ و همدلی میان شهروندان دارد.

بنابراین آموزش و پرورش رواداری درپیشبرد تعامل میان شهروندان تاثیر چشمگیری دارد وموجب بهتر کردن کیفیت زندگی اجتماعی می‌شود. از همین رو، نخستین گام برای پرورش فضیلت رواداری، ایجاد حس همدلی با دیگران است. بنابراین، در مجموع می‌توان گفت که فضیلت رواداری دارای دو بعد و ساحتاخلاقی‌ مهم است: حس همدلی و خشونت‌ پرهیزی.

با ملاحظات فوق می‌توان به این امر پی برد که رواداری یکی از ستون‌های استوار برای ثبات فضیلتمندی است. فضیلت رواداری انسان‌ها را با روح مدارا، رفتار احترام‌آمیز نسبت به دیگران و پرهیز از تبعیض پرورش می‌دهد و چارچوب‌های ضرور اخلاقی‌ و اجتماعی را به این منظور مقرر می‌دارد.

به این ترتیب، اعضای جامعه، شرایط لازم برای رفتار خشونت‌پرهیز را می‌آموزند.

در واقع فضیلت رواداری به ما زندگی در کثرت را می‌‌آموزد. زندگی در کثرت یعنی تاکید برمعانی و مفاهیم گوناگون در زندگی و به نوعی ایجاد گفت وگویی میان افق‌های مختلف.

پرهیز از خشونت بر اصول راهبردی فضیلتی تاکید می‌کند که بقای این کثرت عقاید و ارزش‌ها و هنجارها و نگرش‌ها و تبیین‌ها را تعیین و تضمین می‌کند.

فضیلت رواداری و خشونت پرهیزی در مورد فضای مشترکی صحبت می‌کند که من و دیگری با هم در کنار هم قرار می‌گیریم. بنابر این ما در این‌جا با دستور زبان اجتماعی جدیدی طرفیم که نه تنها رفتار اخلاقی ما را عوض می‌کند که از ما می‌خواهد رفتار شهروندی جدیدی داشته باشیم.

از این نظر خشونت پرهیزی بزرگترین سرما‌یه اخلاقی فضیلت رواداری است. پاسکال می‌گوید: «مکان من در آفتاب ، این تصویری از تصاحب جهان است». می توان به پیروی از پاسکال گفت: «من می‌بایست مکان خودم در آفتاب را در اختیار دیگری قرار دهم و دست از تصاحب جهان بردارم.» این نقطه عطف فضیلت رواداری است.

 

منبع: رادیو فردا

✍️ دیدگاه شما 🙏